De verwerking van gedwongen ontslag is een rouwproces. Organisaties die pijnlijke ingrepen overwegen, doen er goed aan hiermee rekening te houden.

Keerzijde van loyaliteit
Gedwongen ontslag staat in de top 10 van traumatische levenservaringen, naast bijvoorbeeld het overlijden van een partner of een kind, een ernstig ongeval, een echtscheiding of een levensbedreigende ziekte. Het verwerkingsproces na baanverlies is te beschouwen als een rouwproces.

Rouw over het verlies van een baan is de keerzijde van de loyaliteit waarmee iemand zich heeft verbonden aan de onderneming. Alleen al daarom is de werkgever, die zijn mensen heeft gevraagd zich te verbinden aan de onderneming, ook mede verantwoordelijk voor de verwerking van het verlies wanneer hun baan wordt wegbezuinigd.

Op losse schroeven
Met het verlies van zijn baan raakt een mens niet alleen zijn inkomen kwijt. Hij verliest vaak ook zijn toekomstperspectief, zijn waardigheid, zijn zelfvertrouwen en zelfs een stuk van zijn identiteit. Net als bij andere ingrijpende vormen van verlies komt iemands beeld van de werkelijkheid en van zijn plaats daarin, op losse schroeven te staan. 'De boom voor mijn huis is niet meer dezelfde', zoals iemand het verwoordde, '...en wie ben ik nu... ...voor mijzelf, voor mijn gezin, voor de maatschappij?'

De mogelijke negatieve gevolgen van gedwongen ontslag zijn onthutsend. Aangetoond is dat slachtoffers een veel grotere kans hebben op de ontwikkeling van een depressieve stoornis dan anderen. Naast 'onschuldiger' klachten als hoofdpijn en een maagzweer, is het risico op hart- en vaatziekten, diabetes en zelfs kanker groter dan gemiddeld. De kans op sociaal isolement en relatieproblemen is groter dan normaal. En ten slotte wordt de gemiddelde levensverwachting door gedwongen ontslag negatief beïnvloed. Recent Zweeds onderzoek toont aan dat voor ontslagen mannen het risico om te overlijden in de eerste vier jaar na het ontslag 44 procent hoger is dan normaal.

Winst
Aandacht voor het rouwproces bij ontslag blijkt niet alleen een gunstig effect te hebben op de manier waarop en de snelheid waarmee boventallige medewerkers met de situatie omgaan. Er is ook een positief effect op de achterblijvers (de zogenaamde survivors). Zij voelen zich minder schuldig tegenover hun vertrekkende collega's en hun vertrouwen in het management wordt minder geschaad. Een zorgvuldige omgang van de werkgever met boventallige medewerkers blijkt ook een gunstige invloed te hebben op de beeldvorming van buitenstaanders: publiek, potentiële werknemers, klanten en investeerders. Juist dat is essentieel voor een gezonde toekomst.

Meer weten? Boek: ‘Over de rooie’ : Emoties bij verlies en verandering op het werk, B. Cozijnsen en J. van Wielink